فضای روسیه علیه پوتین تغییر کرده است/ سقوط محبوبیت مرد قدرتمند کرملین

تقریبا هیچ تردیدی وجود ندارد که پوتین وارد دشوارترین دوره حکومت طولانی خود شده است.

خبرآنلاین-گزارش گاردین-مترجم: مهسا مژدهی: منابع آگاه در روسیه می‌گویند پوتین رئیس‌جمهوری که هر روز منزوی‌تر می‌شود، با وجود وخامت اقتصاد روسیه مصمم است جنگ اوکراین را ادامه دهد.

اوایل ماه مه، ولادیمیر پوتین با یک شاسی‌بلند ساخت روسیه مقابل هتلی در مرکز مسکو توقف کرد. او لباس راحتی پوشیده بود؛ شلوار جین و یک کت سبک. دسته‌گلی در دست داشت و آرام و بدون عجله وارد لابی شد و معلم سابقش، ورا گورویچ، را در آغوش گرفت؛ زنی که هر دو گونه او را بوسید. سپس پوتین به گورویچ کمک کرد سوار خودرو شود و او را برای صرف شام به کرملین برد.

این اتفاق تنها یک روز پس از آن رخ داد که چند رسانه غربی، به نقل از گزارشی اطلاعاتی از اروپا، ادعا کردند پوتین هفته‌ها در یک پناهگاه زیرزمینی مخفی شده و از ترس ترور یا حتی کودتا در وحشت به سر می‌برد.

این دیدار تلویزیونی با دقت طراحی شده بود تا تصویری کاملا متفاوت از رهبر روسیه ارائه کند؛ تصویری که او طی ۲۵ سال حضور در قدرت آن را پرورش داده است: رئیس‌جمهوری صمیمی و مطمئن، مردی از دل مردم که بی‌تکلف به دیدار معلم قدیمی‌اش می‌رود.

اما هرچند ترس از وقوع فوری کودتا اغراق‌آمیز به نظر می‌رسد، تقریبا تردیدی وجود ندارد که پوتین وارد سخت‌ترین دوران حکومت طولانی خود شده است. گفت‌وگو با چند نفر از نزدیکان رهبر روسیه، همچنین منابعی در دنیای تجارت روسیه و مقام‌های اطلاعاتی غرب، تصویری از رهبری منزوی ترسیم می‌کند که در میان حلقه‌ای از نخبگان قرار گرفته؛ نخبگانی که به‌سرعت هم از جنگ فرسایشی اوکراین و هم از رکود اقتصادی داخلی ناامید می‌شوند.

محبوبیتی که دیگر وجود ندارد

محبوبیت پوتین در حال کاهش است، اقتصاد زیر فشار فزاینده قرار دارد و حتی وبلاگ‌نویسان حامی کرملین که به‌ندرت از رئیس‌جمهور انتقاد می‌کردند، حالا شروع به اعتراض کرده‌اند.

با وجود شکاف‌هایی که در داخل کشور ظاهر شده، محاسبات پوتین درباره جنگ اوکراین تغییری نکرده و او همچنان مصمم است به جنگ ادامه دهد؛ این را افرادی که با طرز فکر او آشنا هستند، همراه با مقام‌های اطلاعاتی اروپایی و اوکراینی، می‌گویند.

دو منبعی که به رئیس‌جمهور روسیه دسترسی دارند گفتند پوتین به حلقه نزدیکانش گفته باور دارد مسکو تا پایان سال می‌تواند کل منطقه دونباس را تصرف کند.

یکی از آن‌ها به گاردین گفته: پوتین روی دونباس وسواس پیدا کرده و پیش از رسیدن به آن متوقف نخواهد شد.

پوتین پس از رژه روز پیروزی ۹ مه، مراسمی که به‌دلیل ترس از حملات پهپادی اوکراین کوچک‌تر برگزار شد بسیاری را با گفتن اینکه جنگ به پایان نزدیک می‌شود؛ غافلگیر کرد.

این اظهارنظر تیتر رسانه‌ها شد، اما کسانی که با طرز فکر او آشنا هستند هشدار می‌دهند که نباید آن را نشانه آمادگی برای مصالحه دانست. برعکس، این سخنان نشان می‌دهد پوتین فکر می‌کند یک پیروزی نظامی بزرگ نزدیک است.

یکی از مقام‌های اطلاعاتی اوکراین گفت ژنرال‌های روس به پوتین القا کرده‌اند که دونباس تا پایان سال تصرف خواهد شد.

او گفت: گزارش‌های ساختگی در زنجیره فرماندهی بالا فرستاده می‌شود که مدعی‌اند پیروزی نزدیک است.

رویای دور از دسترس کرملین

اما این اعتمادبه‌نفس فعلا در میدان نبرد دیده نمی‌شود. تحلیلگران نظامی می‌گویند با سرعت فعلی پیشروی، ممکن است سال‌ها طول بکشد تا روسیه بتواند کل دونباس را تصرف کند. هنوز مشخص نیست نیروهای نظامی و امنیتی روسیه تا چه اندازه تصویری بیش از حد خوش‌بینانه به پوتین ارائه می‌دهند.

یکی از افرادی که در جریان گفت‌وگوهای کرملین قرار دارد گفته طبیعتا مقام‌ها و ارتش تصویری گل‌وبلبل برای رئیس‌جمهور ترسیم می‌کنند. آن‌ها به او دروغ می‌گویند. سیستم ساخته‌شده توسط پوتین همین‌طور کار می‌کند.

عامل دیگری که باعث شده پوتین به جنگ ادامه دهد این است که او اعتمادش را به توانایی دونالد ترامپ برای وادار کردن کی‌یف به واگذاری سرزمین از دست داده است؛ این را یک منبع نزدیک به پوتین و فرد دیگری که در مذاکرات پشت‌پرده حضور داشته‌اند می‌گویند.

یکی از منابع مرتبط با پوتین گفت: در مسکو خوش‌بینی گسترده‌ای وجود داشت که ترامپ بعد از انتخاب شدنش می‌تواند دونباس را تحویل روسیه دهد. این خوش‌بینی تا حد زیادی از بین رفته است.

هرچند ترامپ اخیرا بارها گفته جنگ اوکراین با کمک آمریکا، به پایان نزدیک می‌شود، اما رهبری روسیه بیش‌ازپیش مذاکره با واشنگتن را بی‌فایده می‌بیند.

اوکراین تایید کرده که فرستادگان ترامپ، جرد کوشنر و استیو ویتکاف، در چندین نشست از کی‌یف خواسته‌اند نیروهایش را از مناطقی که هنوز در کنترل دارد خارج کند.

اما در عین حال، کی‌یف وابستگی خود به واشنگتن را به‌شدت کاهش داده و تولیدات نظامی داخلی‌اش را افزایش داده است. آزاد شدن وام ۹۰ میلیارد یورویی اتحادیه اروپا و گسترش همکاری‌های اطلاعاتی و نظامی با متحدان اروپایی نیز نفوذ آمریکا بر اوکراین را کاهش داده و کی‌یف حاضر نیست بدون تضمین‌های امنیتی قطعی، امتیاز ارضی بدهد.

در حال حاضر، هدف مسکو تصرف دونباس است و مذاکره‌کنندگان روس آشکارا گفته‌اند پس از تحقق این هدف، روسیه آماده درخواست صلح خواهد بود.

اما افراد نزدیک به پوتین می‌گویند اگر او احساس کند اوکراین در حال فروپاشی است، جاه‌طلبی‌هایش دوباره افزایش خواهد یافت. در آن صورت، به گفته دو منبع آگاه، ممکن است او فراتر برود و با عبور از رود دنیپرو، تلاش کند هر چهار منطقه اوکراینی را که روسیه در سال ۲۰۲۲ مدعی الحاق آن‌ها شد اما هنوز کاملاً کنترلشان نمی‌کند، تصرف کند.

نارضایتی داخلی

نشانه‌های نارضایتی در جامعه روسیه از اوایل ۲۰۲۶ ظاهر شد؛ زمانی که کرملین بیشتر پیام‌رسان‌ها را ممنوع یا محدود کرد و تنها اجازه دسترسی به یک جایگزین دولتی را داد.

اینترنت موبایل در مرکز مسکو و مناطق دیگر بارها مختل یا کاملا قطع شده و کسب‌وکارهای روسی از میلیاردها روبل خسارت شکایت کرده‌اند.

کنترل اینترنت در چین که زمانی در روسیه نماد سانسور تلقی و مسخره می‌شد، حالا با نوعی حسادت مورد بحث قرار می‌گیرد.

نظارت بر این قطعی‌ها بر عهده سرویس دوم سازمان امنیت فدرال روسیه، اف‌اس‌بی، است؛ نهادی قدرتمند که مسئول مسموم‌سازی رهبر مخالفان، الکسی ناوالنی، شناخته می‌شود.

هم‌زمان، چهره‌هایی در درون نخبگان سیاسی روسیه از جمله دمیتری پسکوف و سرگئی کریینکو ؛ به‌طور خصوصی تلاش کرده‌اند پوتین را از برخی محدودیت‌های شدیدتر منصرف کنند، اما موفق نشده‌اند.

یکی دیگر از نزدیکان کرملین گفت:تا زمانی که جنگ ادامه دارد، پوتین طرف نیروهای امنیتی را خواهد گرفت.»

برای بسیاری از روس‌ها، امسال همراه با افزایش مالیات‌ها و تورم شدید بوده است؛ اقتصادی که به‌سختی نفس می‌کشد، کسب‌وکارها را به تعطیلی کشانده و هزینه مواد غذایی و قبض‌های خانگی را به‌شدت بالا برده است.

در مجموع، به نظر می‌رسد پوتین یکی از قراردادهای نانوشته‌ای را که از آغاز جنگ پایه حکومتش بود شکسته است: این‌که مردم عادی روسیه می‌توانستند تا زمانی که زندگی روزمره‌شان باثبات بماند، جنگ را نادیده بگیرند.

در شبکه‌های اجتماعی روسیه، خشم نسبت به مقام‌ها بیش‌ازپیش آشکار شده است. ویدیوهایی از صاحبان کسب‌وکارهای کوچک که از مالیات‌های سنگین شکایت می‌کنند، شهروندانی که از قطع مکرر اینترنت خشمگین‌اند و کشاورزان سیبری که از کشتار گسترده دام‌ها به دستور دولت عصبانی شده‌اند، به‌سرعت فراگیر شده‌اند.

طبق گزارش یک مرکز دولتی نظرسنجی، شاخص کلی شادی در روسیه در ماه آوریل به پایین‌ترین سطح خود در ۱۵ سال اخیر رسیده و چندین نظرسنجی نشان می‌دهد محبوبیت پوتین به پایین‌ترین حد از زمان آغاز تهاجم گسترده به اوکراین سقوط کرده است.

الکسی وندیکتوف، سردبیر سابق رادیو «اکوی مسکو» که پس از آغاز جنگ تعطیل شد، گفت: پوتین محبوبیتش را با دقت دنبال می‌کند. او از سال ۱۹۹۹ وسواس‌گونه نظرسنجی‌ها را زیر نظر دارد.

کودتا؟

در حالی که روشن است نارضایتی در میان نخبگان و مردم در حال افزایش است، بیشتر تحلیلگران معتقدند اگر تهدید واقعی علیه حکومت پوتین شکل بگیرد، از درون حلقه قدرت او خواهد آمد، نه از خیابان‌ها.

یکی از ادعاهای قابل‌توجهی که اوایل این ماه مطرح شد، بر پایه گزارش اطلاعاتی یک کشور اروپایی ناشناس، این بود که وزیر دفاع سابق، سرگئی شویگو، ممکن است به تهدیدی برای پوتین تبدیل شود.

با این حال، حتی حامیان و منتقدان کرملین نیز وقوع کودتای قریب‌الوقوع را دور از ذهن می‌دانند.

سرویس‌های امنیتی روسیه با تأیید پوتین، چند تن از نزدیک‌ترین همکاران و دوستان شویگو را بازداشت کرده‌اند؛ اقدامی که این وزیر قدرتمند سابق را بیش از پیش منزوی کرده و گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال پاکسازی خودش را افزایش داده است.

یکی از مقام‌های ارشد سابق که شویگو را شخصاً می‌شناسد گفت: شویگو در ارتش محبوبیتی ندارد و پایگاه حمایتی هم ندارد. او هرگز علیه پوتین اقدام نخواهد کرد.

بعید است مخالفت‌ها از سوی الیگارش‌های روس نیز شکل بگیرد. به گفته یکی از تاجران بزرگ روس، بسیاری از آن‌ها در خفا از جنگ وحشت‌زده‌اند اما از ترس، سکوت کرده‌اند.

ماه‌های اخیر شاهد پاکسازی‌های تازه و موج جدید مصادره شرکت‌های خصوصی توسط دولت بوده است؛ از جمله بازداشت وادیم موشکوویچ، بنیان‌گذار میلیاردر یک شرکت بزرگ کشاورزی.

در همین حال، رئیس‌جمهور روسیه در هفته‌های اخیر برنامه سفرهایش را افزایش داده؛ اقدامی که ظاهرا تلاشی عمدی برای مقابله با روایت‌های مربوط به ترس و پارانویا درباره امنیت شخصی‌اش است.

۴۲