سید محمدعلی ایازی، دبیر جدید مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم بیش از آنکه مردِ سیاستِ پرهیاهو باشد، چهرهای شناختهشده در تراز جهانی در حوزه تفسیر قرآن و فقهِ حقمدار است و حالا مسئولیت نهادی را بر عهده گرفته که سالهاست به عنوان صدای متفاوت و اصلاحگر حوزه علمیه قم شناخته میشود.
خبرآنلاین- ساعات..
سید محمدعلی ایازی، دبیر جدید مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم بیش از آنکه مردِ سیاستِ پرهیاهو باشد، چهرهای شناختهشده در تراز جهانی در حوزه تفسیر قرآن و فقهِ حقمدار است و حالا مسئولیت نهادی را بر عهده گرفته که سالهاست به عنوان صدای متفاوت و اصلاحگر حوزه علمیه قم شناخته میشود.
خبرآنلاین- ساعات پایانی شب گذشته خبری بر این اساس منتشر شد که آیت الله سیدمحمدعلی ایازی در جلسهی مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم به عنوان دبیری این مجمع انتخاب شد. ایازی در سال های اخیر نامی آشنا و مطرح در میان حوزویان و روحانیون بوده است به خصوص که رویکردهای او درباره تایید و تاکید بر فقه پویا و رویه نواندیشی دینی اش در زمینه های اجتماعی و سیاسی و حوزه زنان او را در جایگاهی متفاوت از روحانیون سنتی قرار داد.
سید محمدعلی ایازی متولد ۱۳۳۳ در نجف و فرزند مرحوم آیتالله سید حیدر ایازی است. در مشهد و قم تحصیل کرده و شاگرد آیات عظام وحید خراسانی، سید موسی شبیری زنجانی و بهویژه آیتالله منتظری و شهید مطهری بوده است
او در آثار خود تمرکز ویژهی بر «قرآنشناسی» با رویکردی مدرن است. عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد (واحد علوم و تحقیقات) است و آثاری از جمله «تفسیر قرآن و چهرههای درخشان آن»، «آزادی در قرآن» و «قرآن و حقوق بشر» را به رشته تحریر درآورده است. بسیاری از تحقیقاتش در زمینه اثبات سازگاری میان آموزههای دینی و مفاهیم بنیادین جهان معاصر همچون آزادی، حقوق بشر و کرامت انسانی بوده است.
ایازی در فضای فکری ایران، نماینده جریانی است که معتقد است فقه باید «انسانمحور» و «عدالتپایه» باشد. او از جمله روحانیونی است که درباره حقوق زنان، آزادی بیان و نفی خشونت در پوشش دین سخن گفته است. انتخاب او به عنوان دبیر مجمع، نشاندهنده تقویت رویکرد «علمی-انتقادی» در این نهاد است؛ چرا که او بیش از هر چیز به عنوان یک «محقق» شناخته میشود که معتقد است حوزه علمیه باید به پرسشهای انسان معاصر پاسخهای خردپذیر بدهد.
مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم، در اواخر دهه هفتاد و در فضای پس از دوم خرداد ۱۳۷۶ شکل گرفت. این مجمع به عنوان همتای اصلاحطلبِ «جامعه مدرسین حوزه علمیه قم» با گرایش های پررنگ محافظهکارانه پایهگذاری شد.
مهمترین ویژگیهای این مجمع بر اساس بیانیه ها و موضع گیری های افراد را در طی سال های اخیر می توان در مواردی از جمله حمایت از دموکراسی،
نواندیشی دینی و استقلال حوزه است چرا که این نهاد بر حفظ استقلال حوزههای علمیه از نهاد قدرت پافشاری میکند. چهرههایی چون آیات موسوی تبریزی- که اخیرا دار فانی را وداع گفتند- بیات زنجانی و فاضل میبدی از اعضای شاخص این جریان هستند.
ایازی و حجاب اجباری
ایازی در سال های اخیر درباره مساله حجاب گفت و گوهای متعددی داشته است. او در آذر ماه سال ۱۴۰۱ در گفت و گو با جماران درباره مساله حجاب و پیامک های تذکر حجاب گفته است:«پیش از این در مقاله مستقلی تحت عنوان «نقد الزام حجاب» در مجله فقه اسلامی دفتر تبلیغات قم توضیح دادم و گفتم این کار نه دلیل شرعی دارد و دلیل عقلی. همه چیزهایی که از امر به معروف و نهی از منکر و جلوگیری از مفسده مطرح میشوند، ادله ای نیستند که قابل استناد باشند؛ بر فرض اینکه عدهای قبول کنند الزام به حجاب از باب نهی از منکر است. باز به قول استاد مطهری نهی از منکر منطق دارد؛ منطق معقولی دارد که از آن منطق در اثربخشی و مفیدیت باید استفاده شود، نه اینکه از هر راهی انجام گیرد.مرحوم مطهری مثالی میزند. در یکی از شهرهای آمریکا، زنان قماربازی میکردند؛ گروهی فکر کردند که چه عاملی باعث شده که عدهای قماربازی میکنند. عده ای از طریق موعظه و عده ای با روش های دیگر اقدام کردند؛ اما اثر نبخشید. بررسیهایی انجام شد و ریشه آن را بیکاری و استفاده نکردن از ظرفیت کاری زنان تشخیص دادند و آنان از همین راه، قماربازی را از بین بردند. بعد شهید مطهری میفرمایند، این کار منطق نهی از منکر است»
محمدعلی ایازی، عضو مجمع محققین و مدرسین حوزه علمیه قم، در گفتوگو با رویداد۲۴ و در واکنش به فتوای اخیر آیتالله سیستانی، به تاریخ استقلال روحانیت شیعه در ایران اشاره میکند و میگوید: «روحانیت ایران هزاران سال مستقل بوده و این افتخار شیعه بود؛ اما امروز کار به جایی رسیده که چنین نصایح و هشدارهایی ضرورت پیدا کرده است.»
ایازی با بیان اینکه برخی ائمه جماعت ممکن است حقوق ثابت دریافت نکنند یا فقط سالی چند هدیه بگیرند، تأکید میکند: «همین که نصب و تأییدشان از سوی ستاد نماز جمعه انجام میشود، عملاً آنها زیر بلیت و تحتتأثیر هستند. این مسئله مخصوصاً در ایام انتخابات که حکومت نیازمند تبلیغات در مساجد است، نمود بیشتری دارد.»
انتقاد از دخالت دولت در ترکیب ائمه جمعه
ایازی سال گذشته پس از استفتا آیت الله سیستانی درباره اقتدا به مدیران دولتی در گفت و گویی از دخالتهای حکومتی در ایران در نهاد روحانیت و مسجد انتقاد کرد و گفت: «در زمان امام خمینی هم برخی ائمه جماعت از دخالتها انتقاد میکردند و میگفتند بسیج در امور روحانیت دخالت میکند، دستورات نظامی میدهد و در امور دینی اختلال ایجاد میکند. همین نظامیسازی برخی مساجد باعث شد ارتباط مردم با مسجد آسیب ببیند.»
با انتقاد از جابهجاییهای گسترده ائمه جماعت در سالهای اخیر میگوید: «برخی ائمه جماعت را عزل یا تضعیف کردند و افراد دیگری را جایگزین. این دخالتها ــ صرف نظر از اینکه امام جماعت حقوق بگیرد یا نه ــ دینداران را ناراحت کرده است.»
او مثال میزند: «فردی مسجدی ساخته و هیأتامنا تعیین کرده، اما بعد شاهد است که آقایان، روحانیِ سازنده مسجد را کنار میگذارند. یک روحانی در تهران با چه زحمتی یک مسجد ساخته، اما بعد از اتمام کار، آقایان او را از امام جماعتی بر میداشتند. این دخالتهای حاکمیت، بیاعتمادی عمیقی ایجاد و پرسش جدی در جامعه ایجاد کرده که چرا دولت باید در مسجد و امور دینی دخالت کند؟»
ایازی و فصل جدید مجمع؛ تداوم یا تحول در راه است؟
تا پیش از این، آیتالله سید حسین موسوی تبریزی سالها سکانداری این مجمع را بر عهده داشت. حالا با آمدن سید محمدعلی ایازی، به نظر میرسد مجمع مدرسین ممکن است وزنِ «پژوهشی و آکادمیک» خود را در کنار کنشگری سیاسی تقویت کند. ایازی روحانی نواندیشی است که سیاست را از مجرای «اخلاق» و «فقه مصلحتگرا» میبیند. در روزگاری که شکاف میان نسل جدید و نهاد دین رو به فزونی است، حضور چهرهای همچون ایازی در راس یک تشکل مهم روحانی، میتواند زمینهساز گفتگوهای جدیتر میان حوزه و نخبگان دانشگاهی باشد.
او در حالی این مسئولیت را میپذیرد که جامعه ایران با چالشهای فکری و اجتماعی فراوانی روبروست. باید دید آیا این مفسر قرآن میتواند از ظرفیت مجمع مدرسین برای ارائه یک «الگوی حکمرانی دینیِ رحمانی و مدرن» استفاده کند یا خیر. آنچه روشن است، انتخاب ایازی، پیروزیِ «متانت علمی» بر «هیاهوی سیاسی» در یکی از مهمترین کانونهای فکری قم است.
