جغرافیای اشغال / خطوطی که سرنوشت لبنان را تعیین می‌کنند / خط‌کشی‌های اسرائیل برای توسعه اشغال‌گری در جنوب لبنان

تاریخ ایجاد خط سبز به سال ۱۹۴۹ برمی‌گردد و در حقیقت قدیمی‌ترین خط از این نوع است. مرز آتش‌بس که به خط سبز شهره است؛ در قراردادهای آتش‌بس سال ۱۹۴۹ بین ارتش اسرائیل و کشورهای مصر، اردن، لبنان و سوریه ایجاد شد و علت آن جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل بود.

خبرآنلاین – مهسا مژدهی: لبنان از سال ۱۹۴۹ به این سو بر سر مرزهای خود با اسرائیل درگیر بوده است. خط سبز مصوب همان سال، گزینه‌ای است که بیروت آن را مطبوع می‌داند. اسرائیلی ها مایلند تا خط زرد را پیگیری کرده و زمین‌های بیشتری را از لبنان به نام مبارزه با حزب‌الله بگیرند و برای اینکار همین حالا هم جنوب این کشور را تبدیل به تلی از خاک کرده و ساکنانش را به بیرون رانده‌اند. با همه اینها؛ خط آبی به‌عنوان تنها خط مصوب در سازمان‌های بین‌المللی شناخته می‌شود که البته اسرائیل و لبنان بر سر آن هرگز با یکدیگر گفت‌وگو نکرده‌اند.

خط سبز؛ یک تاریخ خونبار

تاریخ ایجاد خط سبز به سال ۱۹۴۹ برمی‌گردد و در حقیقت قدیمی‌ترین خط از این نوع است. مرز آتش‌بس که به خط سبز شهره است؛ در قراردادهای آتش‌بس سال ۱۹۴۹ بین ارتش اسرائیل و کشورهای مصر، اردن، لبنان و سوریه ایجاد شد و علت آن جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل بود. این خط تا سال ۱۹۶۷ و جنگ شش روزه شش روزه پا برجا بود.در توافق‌نامه بین مصر و اسرائیل ذکر شده که خط تعیین آتش‌بس به هیچ وجه نباید به عنوان یک مرز سیاسی یا سرزمینی تعبیر شود و بدون تعصب نسبت به حقوق، ادعاها و مواضع هر یک از طرفین در رابطه با حل و فصل نهایی مسئله فلسطین ترسیم شده است. مواردمشابهی در توافق‌نامه‌های آتش‌بس با اردن و سوریه نیز آمده است، اما توافق‌نامه با لبنان چنین مواردی را شامل نمی‌شد و به عنوان مرز بین‌المللی بین اسرائیل و لبنان در نظر گرفته شد. پس از جنگ شش روزه اسرائیل این خطوط را رد کرد و در لبنان به تصرف بلندی‌های جولان مشغول شد و در حقیقت بخشی از لبنان را اشغال کرد.

خط قرمز؛ وقتی اسرائیل عقب‌نشینی کرد

تا سپتامبر ۱۹۸۲، اسرائیل حدود یک‌سوم لبنان، یعنی حدود سه هزار و ۵۰۰ کیلومتر مربع را اشغال کرده بود. این اتفاق پس از حمله در شش ژوئن ۱۹۸۲ و محاصره چندماهه بیروت رخ داد. در طول سه ماه پس از تهاجم، اسرائیل نزدیک به ۲۰ هزار نفر را کشت و ۳۰ هزار نفر دیگر را زخمی کرد. بیشتر این افراد بر اثر بمباران جان خود را از دست دادند. این تهاجم نه تنها جغرافیای سیاسی لبنان را تغییر داد، بلکه پیامدهای انسانی و استراتژیک عمیقی داشت که هنوز هم آثار آن حس می‌شود. اسرائیل هدف رسمی خود را دور کردن نیروهای سازمان آزادی‌بخش فلسطین از مرزهای شمالی خود اعلام کرد. اما اهداف غیررسمی فراتر از این بود که شامل بیرون راندن سازمان آزادی بخش فلسطین از لبنان، روی‌کارآمدن دولتی مسیحی و مقابله با سوریه می‌شد. در این مسیر اسرائیل غرب بیروت را محاصره کرد تا فلسطینی‌ها را بیرون کند.

سپتامبر ۱۹۸۲ نقطه اوج این تراژدی بود. پس از ترور بشیر جمیل، رئیس‌جمهور منتخب لبنان، نیروهای فالانژ (شبه‌نظامیان مسیحی متحد اسرائیل) وارد اردوگاه‌های صبرا و شتیلا شدند و کشتاری خونین به راه انداختند. در نهایت تهاجم اسرائیل و اشغال لبنان به نتیجه مورد نیاز تل‌آویو منتهی نشد. برخلاف خواست اسرائیل نیروی تازه‌نفس به نام حزب‌الله در این کشور سربرآورد و افکار عمومی در داخل سرزمین‌های اشغالی از دولت وقت به شدت انتقاد کرد.

پس از فشارهای بین‌المللی و افزایش تلفات در اثر عملیات‌های گروه‌های لبنانی، اسرائیل از بیروت و مناطق کوهستانی پیرامون آن عقب نشست. در سال ۱۹۸۵، ارتش اسرائیل از بیشتر مناطق اشغالی خارج شد.

خط نارنجی؛ ۱۰ درصد از سرزمین لبنان

اسرائیل طی سه سال و در چند مرحله، تحت فشار و حملات جمّول، یعنی جبهه مقاومت ملی لبنان، ائتلافی چپ‌گرا و ملی‌گرا که در ۱۶ سپتامبر ۱۹۸۲ برای مقابله با اسرائیل تشکیل شد و چندین گروه مسلح شیعه از جمله جنبش امل، هسته اولیه حزب‌الله و گروه‌های دیگری که بعدها در حزب‌الله ادغام شدند، مجبور به عقب‌نشینی از خط قرمز به نوار امنیتی خود در جنوب شد.

تا ژوئن ۱۹۸۵، حضور رسمی نظامی اسرائیل فقط به نوار امنیتی جنوبی محدود شده بود. این نوار به‌طور فنی شامل منطقه بین خط نارنجی و خط آبی بود، به‌جز منطقه جزین که بین خط نارنجی و خط زرد قرار داشت.

منطقه جزین شامل شهر جزین و ۳۶ روستای اطراف آن بود که توسط ارتش جنوب لبنان، یک نیروی نیابتی وابسته به اسرائیل، اشغال و اداره می‌شد و حضور رسمی ارتش اسرائیل در آن وجود نداشت.

با این حال، در عمل، اگر نوار امنیتی و منطقه جزین را با هم در نظر بگیریم، اسرائیل عملاً حدود ۱۰ درصد از خاک لبنان (نزدیک به ۱۰۰۰ کیلومتر مربع) را در اشغال داشت.

خط زرد؛ تلاش برای تصرف جنوب لبنان

در دهه نود میلادی خط زرد معمولا به مرزهای داخلی نوار امنیتی اشاره داشت. یعنی خطی که مناطق تحت کنترل مستقیم ارتش جنوب لبنان را از مناطق تحت کنترل ارتش اسرائیل یا مناطق آزاد شده جدا می‌کرد. این خط در واقع محدوده حصار فنی یا لایه‌های دفاعی پیشین اسرائیل بود.

در اوایل ژوئن ۱۹۹۹، ارتش جنوب لبنان به دلیل حملات حزب‌الله مجبور شد از منطقه جزین عقب‌نشینی کرده و به داخل نوار امنیتی رسمی اسرائیل بازگردد. بسیاری از نیروهای این شبه‌نظامی هم تسلیم شدند. این رویداد آغاز پایان اشغال جنوب لبنان توسط اسرائیل بود.

امروز هم خط زرد بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. طبق گزارش‌ها در صورتیکه اسرائیل بخواهد ناحیه خط زرد را از آن خود کند، بین ۵۰ تا ۶۰ شهر و روستای لبنان را تصرف خواهد کرد. این اتفاق به کوچ دست جمعی بیش از یک میلیون نفر از این نواحی خواهد انجامید. این نوار از الناقوره و مناطقی مانند الشمعیه، الشعب، بنت جبیل و العدیسه می‌گذرد و قرار است تا جنوب لبنان را شامل شود. اسرائیل مایل است تا با استفاده از این خط و نفوذ در جنوب اسرائیل دست حزب‌الله لبنان را ببندد. خط زرد هشت تا ۱۰ کیلومتر از خاک لبنان را شامل می‌شود.

خط آبی؛ پذیرفته شده از سوی سازمان ملل

خط آبی در سال ۲۰۰۰ از سوی سازمان ملل ترسیم شد تا لبنان را از اسرائیل و بلندی‌های جولان در سوریه جدا کند. این خط در واقع خطی نه برای تعیین مرز که برای عقب‌نشینی است.

قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل در سی‌ویکمین روز از جنگ ۲۰۰۶ اسرائیل و لبنان با اجماع جهانی و رای مثبت ۱۵ عضو شورای امنیت تصویب شد تا اسرائیل را به پشت خط آبی براند.

در سال ۱۹۷۸ سازمان ملل خواهان خروج اسرائیل از لبنان شد. با همین هدف شورای امنیت سازمان ملل و ناتو، یونیفل را به عنوان یک نیروی حفظ صلح برای نظارت بر وضعیت در جنوب لبنان ایجاد کردند.

از آنجا که اسرائیل و لبنان روابط دیپلماتیک با یکدیگر ندارند، هنوز هیچ مذاکره‌ای برای تعیین سرحدات مرزی میان دو طرف انجام نشده‌است و سرحدات تعیین‌شده براساس اسناد بین‌المللی تعریف شده‌است. سازمان ملل خواهان آن است که روزی تل‌آویو و بیروت بر سر این خط مرزی با گفت‌وگو به توافقی برسند.

مناطقی مانند روستای غجر و مزارع شبعا در مناطق جولان اشغالی، بلندی‌های کفر شوبا، بلندی‌های نقطه B1 در خط آبی و چندین نقطه دیگر از سوی دولت لبنان به عنوان مناطق اشغال‌شده توسط اسرائیل تلقی می‌شود.

۳۱۲/۴۲